Voortgangsbericht
Het Platform ‘Red de Stolp’ is in 2017 gelanceerd. Per jaar verdwenen er tientallen historische stolpboerderijen, al decennia lang. De initiatiefnemers zagen de noodzaak in om actief te werken aan het behoud van de stolp. De stolpboerderij bood ooit onderdak aan het hele boerenbedrijf, aan mensen, dieren, oogst en werktuigen. In de loop van de tijd veranderde dit, waardoor stolpen steeds minder gebruikt werden voor de landbouw. Veel raakten in verval of gingen verloren door brand of sloop. Het aantal stolpboerderijen is daardoor sterk afgenomen. Stonden er In 1950 nog zo’n 10.000 stolpen, op dit moment staan er nog ongeveer 4.800 historische stolpboerderijen van vóór 1966. Wat wordt er gedaan om deze sterke teruggang te stoppen en hoe kunnen de stolpen die er nog zijn gered worden.
Stolpboerderij Kamerhop te Alkmaar. Verdwenen in 2024
Overzicht
Om een goed en actueel beeld te hebben van de aantallen en soorten stolpen, heeft de provincie in kaart laten brengen hoeveel stolpboerderijen er nog zijn en welke waarden ze hebben: Noord-Hollandse waarderingskaart voor stolpboerderijen. Aan de inventarisatie is een beleidsadvies mee gegeven en zijn er richtlijnen met voorbeeldregels opgesteld. Er zijn grote verschillen tussen de individuele stolpen en hun erven. Er is een ordening aangebracht. De belangrijkste categorieën zijn:
Orde 0: Monumenten. In totaal zijn 767 historische stolpen beschermd als rijks-, provinciaal of gemeentelijk monument.
Orde 1: Monumentwaardig. Er zijn 388 stolpen aangetroffen waarvan het kansrijk is om ze verder te onderzoeken op monumentale waarden zodat ze aangewezen kunnen worden als monument.
Orde 2: Karakteristieke/beeldbepalende stolpen (circa 1.000). Dit zijn stolpen die in architectuur-historisch opzicht van grote waarde zijn. Sommigen zouden monumentwaardig kunnen zijn, maar hier is een nadere beoordeling voor nodig.
Orde 3 : De grote groep (circa 2.700). De architectuurhistorische waarde van deze stolpen loopt sterk uiteen. Hierin zitten ook stolpen die visueel moeilijk in te delen waren.
Bovenstaande ordes betreffen ‘historische stolpboerderijen, gebouwd voor 1966’. De ordes 4 en 5 zijn nieuwbouw stolpen van na 1965, maar daar richten wij ons niet op. In 2026 worden alle stolpboerderijen opnieuw beoordeeld door onderzoekers van MOOI Noord-Holland. De aantallen in totaal en per categorie kunnen hierdoor nog wijzigen.
Gebruik
Het actief in gebruik zijn is een hele goede manier om stolpen te behouden. Om dat te bevorderen wordt bij (dreigende) leegstand het wijzigen van de agrarische bestemming naar wonen, zorg, werken of andere functies gestimuleerd. En dat bij een woonbestemming het splitsen in meerdere wooneenheden mogelijk is. Dat moet vastgelegd worden in beleid en omgevingsplanregels. De voorbeeldregels van de waarderingskaart helpen daarbij.
Bescherming
Omdat de meeste stolpen geen monumentenstatus hebben, blijven ze kwetsbaar. Daarom zijn er richtlijnen en voorbeeldregels opgesteld waarmee gemeenten de waardevolle stolpboerderijen beter kunnen beschermen. Gemeenten kunnen de regels van de stolpenwaarderingskaart ongewijzigd gebruiken, maar hebben ook de vrijheid om daar van af te wijken.
Meldpunt
Veel gemeenten zijn nu bezig om de richtlijnen in hun omgevingsplan op te nemen. Dat vraagt tijd. Er zijn er ook die daar nog niet mee gestart zijn. Het blijft daarom belangrijk om bij gemeenten er op aan te dringen stolpen beter te beschermen. Red de Stolp wil de historische verenigingen stimuleren om de ogen en oren ter plaatse te zijn. Als een al dan niet beschermde stolp wordt bedreigd of in verval raakt, kan iedereen dit naar keuze aan de gemeente en/of het meldpunt van Red de Stolp http://reddestolp.nl/meldpunt/doorgeven. Wij gaan met iedere melding aan de slag!
Maart 2026
Stolpboerderij Groeneweg Bergen, verdwenen in 2010